vrijdag 17 februari 2017

Sensorische overbelasting

Overprikkeling wordt ook wel met een duur woord sensorische overbelasting genoemd. In eerdere blogs heb ik hier ook al over geschreven, maar omdat het een dagelijks terugkerend thema is in het leven van iemand met autisme, zal het in mijn blogs ook regelmatig terugkeren.

Overprikkeling in het leven van mensen met autisme is een serieus probleem. Er zijn voorbeelden van volwassenen die soms een aantal weken de tijd nodig hebben om na een periode van overbelasting, weer productief te kunnen zijn.
Zoals zoveel autistische kenmerken moeilijk uit te leggen zijn, is ook overprikkeling moeilijk in woorden te vatten. Eigenlijk zou je zelf moeten ervaren wat het is, om er de impact van te begrijpen.
De organisatie Ontdek Autisme biedt het autismebelevingscircuit aan. In een dagdeel ervaar je wat een intense prikkeling van je zintuigen met je doet, en hoe je reageert als de omgeving niet aansluit bij jouw eigen manier van denken. Dit confronteert je met je eigen denkpatronen en opvattingen. (Een activiteit die ik nog steeds in mijn planning heb staan...)

Keihard en ongefilterd
Het sensorisch systeem, dus de zintuigen, van een persoon met autisme werkt anders. Hyper intensief, zonder filter, keihard, zonder relativeringsvermogen, enorm belastend... zomaar een aantal termen die bij me opkomen als ik denk aan gehoor, zicht, warmte/kou, gevoelige huid, allergieën en allerlei andere prikkels die op welke manier dan ook binnenkomen. 

Ik las een goed voorbeeld: als iemand zonder autisme een kamer binnenkomt, overziet hij in een keer de ruimte met personen en meubilair. Bij iemand met autisme wordt niet in een keer de hele ruimte waargenomen, maar stukje voor stukje. Dus persoon 1, persoon 2, stoel 1, stoel 2, bank 1, enzovoorts. Vervolgens moeten de hersenen al deze (puzzel)stukjes in elkaar puzzelen, zodat de complete puzzel ontstaat, nl. een totaalbeeld van de kamer. Als er teveel achtereenvolgende informatie binnenkomt, kan de persoon  vastlopen.

Het aantal puzzelstukjes neemt sneller toe dan de puzzel gelegd kan worden,
met als gevolg dat het sensorische systeem in de zelfverdediging schiet.

Wordt dit vervolgens genegeerd, dan zet het lichaam het sensorische systeem gewoon uit. Dit wordt sensorische overbelasting of ook wel overprikkeling genoemd.

In dit voorbeeld gaat het om 'zicht'. Maar hetzelfde mechanisme kan in werking treden bij overbelasting door kou, door gepraat (teveel informatie), door intoleranties op bepaald voedsel of door irritaties op de huid.
Wat ook een veelvoorkomende overbelasting is, is geluid. Bij mensen met ASS kan geluid niet worden gefilterd, dus een brommer die voorbij rijdt kan net zo hard klinken als zachte achtergrondmuziek. Met als gevolg dat er geen gesprek meer gevoerd kan worden. Alles komt binnen als een grote brei van geluiden.


Beter voorkomen dan genezen
Sensorische hypergevoeligheid is ongeneeslijk. Mensen met autisme zullen methoden en hulpmiddelen moeten vinden die het leven een stukje eenvoudiger maken.

Een manier om geluiden een halt toe te roepen, is om geluiden te overstemmen met geluid wat je zelf kiest. Bijvoorbeeld door een i-pod of walkman op te zetten tijdens een time-out moment. Hierdoor concentreren de hersenen zich weer op één geluid, wat de rust kan herstellen.
Ook worden oordoppen vaak aangeraden om bijvoorbeeld rustig te kunnen slapen.

Een mooie methode, die vaak van nature (dus onbewust) al opgepakt wordt, is hyperfocussen. Dit betekent een extreme concentratie op een voorwerp of een bezigheid waardoor je niets meer meekrijgt van de omgeving. Op zo'n moment is de persoon in kwestie ook niet meer benaderbaar.
Deze houding is maar ten dele geschikt om overprikkeling te herstellen, maar wordt meer ingezet om overprikkeling te voorkomen.

Verder is er veel informatie te vinden over mindfulness bij autisme. Het volledig tot jezelf inkeren, geeft een enorme rust. Deze houding kan helpen bij neiging tot snelle overprikkeling, maar ook om weer te herstarten wordt mindfulness vaak aangeraden.
Zelf hebben wij er geen ervaring mee, maar ik sluit niet uit dat bepaalde vormen van totale ontspanning erg behulpzaam kunnen zijn.

Resetten
Mocht de persoon met autisme toch sensorisch overbelast raken, dan hebben de hersenen weer tijd nodig om te herstarten. Dit herstel verschilt van persoon tot persoon, maar ook van gebeurtenis tot gebeurtenis. Zoals ik al aangaf, zijn er voorbeelden van mensen die een aantal weken nodig hebben om te herstellen. Wij weten uit ervaring dat een gefocuste bezigheid ook herstel kan geven. En helaas hebben wij ook geleerd dat een uitbarsting (lees: driftbui) met veel agressie gepaard, ook de benodigde ontlading kan geven. Daarna keert de rust vaak weer en is de stemming stukken beter.


Meer dan ieder ander mens zal de persoon met autisme moeten leren om te luisteren naar zijn lichaam. Hierdoor zal hij altijd zichzelf op de eerste plaats moeten zetten. Nu is dat al een aangeboren houding van mensen met ASS (die vaak als heel negatief wordt gezien), maar in dit geval is het een voordeel.

Wij zijn bewust bezig met methoden te vinden waarbij we sensorische overbelasting van onze zoon proberen te voorkomen. Omdat hij nog kind is, zullen we hem daarbij moeten helpen. Maar wat zou het mooi zijn als hij meer en meer symptomen bij zichzelf gaat leren herkennen en ook weet hoe hij daar het beste gehoor aan kan geven om de negatieve ervaringen van overprikkeling zoveel mogelijk te voorkomen.


Liefs van Henny

1 opmerking: